Бүдүү айы

Шагаага белеткенир үжен хонуктуӊ чымыштыг үезин бүдүү айы дээр.

АРЫГЛАНЫЫРЫ. Бо үеде кижи бүрүзү Шагаага белеткенип, аал-оранын арыглап, харга кактаныр. Чыл дургузуда чыглып келген бок-сакты, хир-чамны арыглаар. Чүгле даштыкы чүүлдерни арыглаар эвес, кижи бодунуӊ сагыш-сеткилин, үзел-бодалдарын арыглаары база чугула. Бүдүү айныӊ кол утказы – белеткел болгаш кижиниӊ даштыкы база иштики арыгланыышкыны болур.

ШАГААНЫӉ ЧЕМИН БЕЛЕТКЭЭРИ. Чаа чылдыӊ чемин чооглаарда ак чемни, хайындырган хой эъдин, чиӊге тарааны, соктаан далганны, боова-боорзакты кылыр. Шагааныӊ чемин бистиӊ өгбелеривис күзүн мал-маган семис турда соккаш, шыгжап белеткеп каар турган. Бүдүү айында мал дөгербес чораан. Улуг хырын иштинге эътти шыгжап алыр, ону хырбача (хырмача) дээр. Шагаа бүдүүзүнде ол шыгжап алган эъдин «бузуптар» турган.

Өгнүӊ хүндүткелдиг чери – дөрге, бурган ширээзиниӊ мурнунга тыва ак чемни салыр. А даӊ адып кээрге, Бурганнарныӊ мурнунга чула кыпсып каары чөптүг. Ак чемге сүттен үнген чемнер хамааржыр: сүт боду, саржаг, өреме, сүттүг шай, быштак, курут, ааржы, ээжегей, чөкпек. Ак чемни Шагаа дүжер бетинде чүк үндүреринге хереглээр, саӊга салыр, оран-делегей болгаш чер-чурт ээлерин чемгереринге ажыглаар. Ак чем-биле бойдусту сүзүглээри дээрге-ле кижиниӊ бодунга болгаш өске кижилерге аас-кежиктиг амыдырал күзээн сеткили болур. Шагаада аш-чем элбек болуру чугула.

Бүдүү айы – эӊ хөй белеткел, чымыштыг ажыл, сагыш-сеткил негеттинер үе болур.